Zulfiqarabad Plan: Another game!

Razzaque Khatti/Marvi Aslam –

The mystery behind the establishment of Zulfiqarabad is still unsolved. The decision has been taken to erect the city in Southern Sindh, within the territory of the historical city Thatta as per President Asif Ali Zardari’s wish. It is still unclear whether Zulfiqarabad is being erected in Sindh’s favor? Or it’s a result of involvement of any foreign power? Nobody knows about the factors that lead one’s mind to think of establishing the new city as I, once questioned Qaisar Bengali, the notable economic expert regarding erection of Zulfiqarabad; where he, instead of answering asked me to tell the reason behind establishment of the new city first. This perhaps seems the reason that why Qaiser Bengali, who has authority over planning in Sindh exists nowhere in the issue.

New stories regarding President’s directives to execute the plan of establishing Zulfiqarabad from June 15, 2012 have been publishing in different newspapers since beginning of this month when he was in Karachi for some reasons. Moreover it seems that all the directions from the President are being approved without any amendments and nobody dares to raise any question against it.

People of Sindh, who have remained pro PPP for ages and who sacrifice anything for the sake of Zulfiqar Ali Bhutto have shown a great aggression against the erection of the proposed city. The decision of immediate erection of the city has resulted in a new wave of frustration and depression among Sindhi people who are already worried; as the issue of establishment of Mahajir Province in Sindh has suddenly been speed up.

A wide negative public opinion among Sindhi people against PPP has been observed that is increasing simultaneously. Whereas, PPP is now feeling guilty after observing increasing radicalism in protests staged by STP and Awami Tehreek.

Sindh Minister Sassui Palijo was fired off her Ministry when she expressed her reservations over the policy to establish Zulfiqarabad in the Cabinet. This government action clearly describes that whoever spoke against the President’s or party’s wish would be treated like Ms Palijo and sent home.

On the other hand discharge of Ms Palijo from the administration opened new doors of objections against PPP across Sindh. This compelled PPP to formulate a four member team that will hold meetings with different bodies across Sindh and satisfy them on the Zulfiqarabad establishment plan.

According to our sources, Senator Sindh Peoples Youth Ajiz Dhamrah, raised a question in meeting of the Executive Committee Peoples Party Sindh that was held this month. He asked the authorities to consider the criticism over the erection plan seriously. He also said that if the project is in Sindh’s favor then journalists, public and the saner elements across the province should be told about the misunderstandings and clarified.

In the meeting, some people marked Ms Palijo’s father Ghulam Qadir Palijo’s agricultural land as the reason behind her reservations and objections against Zulfiqarabad whereas, some more loyal then the king also criticized on the public appraisal gained by her.

Moreover, a four member committee to hold meetings with the stake holders across Sindh has been formulated that would consist of General Secretary PPP Sindh Syed Taj Haider, Senator Ajiz Dhamrah, Sindh Minister Makhdoom Jamiluz Zaman and Media Co-ordinator CM House Syed Waqar Mehdi . The members later on will invite stake holders in congregations for detailed briefing and solve their queries.

The point to wonder here is that the four member teams along with the Chief Minister Sindh doesnot know about the said Zulfiqarabad Plan which, they have to brief to the stake holders and defend. Moreover, notification of Zulfiqarabad Development Authority (ZDA) has been issued some two years ago and its high profile officials have also been recruited.

Head of ZDA is expected to give briefing in the current week or after approval of budget in the National assembly and Senate. Reports regarding performance of M.D of the newly proposed city have left nothing hidden therefore any briefing for the controversial project in no way would be able to satisfy the committee.

An MPA PPP also answered in negative when he was asked whether the assembly members have been given any briefing by the party regarding the plan. The question that rises here is that Makhdoom Jameeluz Zaman is the only committee member who belongs to the National Assembly and has been selected due to his personal relations with Sindhi writers.

If PPP want to save its vote bank and sustain good relations with people of Sindh it should select the most active and senior members from Sindh assembly who could satisfy people on the basis of respective facts and figures instead of useless debates.

Committee members should prove what Zulfiqarabad contributes in Sindh’s and Sindhi’s favor and development. Otherwise the government is not in the position to provide any guarantee for execution of what it commits now as it’s going to complete in tenure in few months.

The legislature and the blue print for the proposed plan should also be clarified by PPP and those people should be selected in the committee who are trustworthy for common man. On the other hand people along with the political parties should immediately send their reservations to the committee. So that all the issues regarding divisive city should be clarified.

Sindhi people should also remember that if PPP would have proposed a city in their (Sindh’s) favor, its blue prints must would have been got made by the experts of the house building authorities over some proposed amount of money. Unfortunately the committee made for planning is not expert in house building or construction.

Moreover, the committee could not step back of the President’s wish, therefore experts should inform the committee of the different aspects.

As far as the establishment of a city like Shenzhen is concerned it is impossible in Pakistan as the economic and political situations of the both countries are quite different. Gawadar is an existing example of it, where millions of rupees were invested in Musharraf Government. Now when US objection over it, millions of rupees went waste, the value of land worth millions decreased to few lacs that sat whole Baluchistan on fire.

There were two clear reasons for this, one collision of US and Sino interests in Gawadar and second Baloch’s consensus over the opinion that their right comes first on their land. Here, circumstances of Karachi should always be considered that are now no more a mystery. PPP should think government on the basis of dialogue, wrong parameters and reconciliation is neither going to facilitate party itself nor its voter bank (sindhi people).

People of Sindh will never accept any project like erection of Zulfiqarabad where conspiracies to division of Sindh (separation of Karachi) are in air. Majority of the people are still of the opinion that Zulfiqarabad Plan is another big game for personal sakes and business instead of public welfare.

Ref. http://tsj.com.pk/2012/07/zulfiqarabad-plan-another-game/

سنڌ جي تباهه حال سامونڊي پٽيءَ ۽ ذوالفقارآباد

سنڌ اهڙو بدقسمت وطن آهي، جنهن جو اڄ ڪير به ڌڻي سائين ناهي. جيڪو به حڪمران اچي ٿو ان کي لُٽي ڦُري ڀينگ ڪري هٿ ڪڍي وڃي ٿو ۽ وري اچي ٻيو پنهنجو وارو وٺي ٿو. اسان سنڌ واسي اهڙي نڀاڳ جي اگھور ننڊ ۾ پيل آهيون، جنهن جي جاڳ دير سان ٿيني آهي. دنيا ۾ ڪٿي به ائين نه ٿيندو آهي ته خبر هوندي به ماڻهو پنهنجي اجتماعي مفادن، روزگار ۽ وسيلن جي ڦرلٽ ڪرڻ ڏين، جيئن سنڌ ۾ ٿي رهيو آهي. منهنجو ڪير ذاتي سئو روپيا کائي وڃي ته مان مارڻ مرڻ لاءِ تيار ٿي وڃان ٿو پر سنڌ جا جيڪي گذر جا وسيلا، پاڻي، ناڻو، تيل، گيس، بندرگاهون، صنعتون ۽ نوڪريون انهن تي ڌاريا هزارين ڪلوميٽر سفر ڪري اچي قبضا ڪري ويندا آهن پر اسان مان ڪير به انهن سان وِيڙھ ڪرڻ لاءِ تيار نه آهي. اسان زمين جي هڪ فٽ تي ۽ پاڻي جي واريءَ تي پنهنجي ڀاءُ کي به مارڻ ۾ دير نٿا ڪريون. درياھ جي چوريءَ تي خاموش آهيون. لکين ايڪڙ قيمتي زمين تي قبضي تي خاموش آهيون. اهو ان ڪري ته اهو اسان جي ڪنهن ڀاءُ نه ڪيو آهي. اسان ۾ قومي غيرت ۽ اجتمائي شعور جي تمام وڏي کوٽ آهي. اسان هميشه ڌارين جي اڳيان غلامي کي ترجيح ڏني آهي. هن وقت سنڌ جي سامونڊي پٽي انتها ئي خطرناڪ صورتحال کي منهن ڏئي رهي آهي. تيزي سان سامونڊي گذر جا وسيلا ختم ٿي رهيا آهن پر اسان مان ڪنهن کي به پرواھ ناهي اسان خاموش رڍون بڻيل بيٺا آهيون.

پاڪستان جي سامونڊي پٽي 1050 ڪلوميٽرن تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ بلوچستان 700 ڪلوميٽر ۽ سنڌ 350 ڪلوميٽر آهي، جڏهن ته سنڌ جي انڊس ڊيلٽا 6 لک هيڪٽر ايڪڙن تي پکڙيل آهي، جيڪا 15 لک ايڪڙ زمين ٿئي ٿي. جنهن مان هن وقت 64 هزار هيڪٽر ايڪڙ تمر جا ٻيلا آهن. ڪراچي جي باباڀٽ، شمس ٻيٽ، هاڪس بي وارن علائقن، ابراهيم حيدري، ريڙهي، نيٽي جيٽي ۽ پورٽ قاسم وارن علائقن ۾ تمر جا ٻيلا آهن، جڏهن ته مائي ڪولاچي روڊ، گِذري، سي ويو وارن علائقن مان تمر جا ٻيلا مڪمل طور تي ختم ٿي ويا آهن. انهن علائقن مان تمر جا ٻيلا وڍي سمنڊ ۾ مٽي ڀرائي ڪري ٻيٽ ٺاهي سمنڊ کي پوئتي ڌڪيو پيو وڃي. اتي ان سمنڊ مان حاصل ٿيندڙ زمين تي عمارتون، فيڪٽريون، رهائشي اسڪيمون جوڙيون پيون وڃن، جيڪو پڻ غيرقانوني عمل آهي. ان ڪڌي عمل ۾ ڪيتريون ئي سياسي ۽ حڪومتي ڌريون، ترقياتي ادارا، بلڊر مافيائون ملوث آهن، جڏهن ته هن وقت ڪيٽي بندر ۽ شاھ بندر وارن علاقن ۾ ڪجھ ٻيلا آهن، باقي بدين ۽ ٺٽي وارن علائقن ۾ سمورن ٻيلن جي واڍي ڪري انهن کي ختم ڪيو ويو آهي، جنهن ڪري ٺٽي ۽ بدين ضلعن جي 20 لک ايڪڙ زمين کان وڌيڪ زمين سمنڊ ڳهي چڪو آهي.

روينيو کاتي جو چوڻ آهي ته سمنڊ هر روز 8 ايڪڙ زمين ڳهي رهيو آهي، جنهن جي ڪري زرعي زمين ختم ٿيڻ سبب زراعت سان تعلق رکندڙ پورهيت به بي روزگار ٿي رهيا آهن، جنهن جي ڪري انهن علائقن ۾ غربت ۽ بيروزگاري ۾ تيزي سان واڌ ٿي رهي آهي. هرسال سمنڊ مان 4 لک80 هزار ميٽرڪ ٽن مڇي شڪار ٿئي ٿي، جنهن مان حڪومت کي ساليانو 10 ارب رپيا ناڻو حاصل ٿي رهيو آهي. تنهن هوندي به سرڪار اڃان تائين ماهيگيرن جي حقن جي حاصلات لاءِ ڪا به ماهيگير پالسي نه جوڙي سگھي آهي. دنيا ۾ سراسري طور في ماڻهو 17 ڪلو مڇي ساليانوکائي ٿو، جڏهن ته پاڪستان ۾ صرف ساليانو ڏيڍ ڪلو مڇي في ماڻهو کائي ٿو. سائنسي کوجنا موجب لاڳيتو مڇي کائڻ سان ماڻهو کي دل جو دورو به نٿو پوي ڇاڪاڻ ته مڇي ڪوليسٽرول (چرٻي)کي ختم ڪري ٿي. سنڌ جي سمنڊ ۾ هن وقت مڇي جا ذخيرا تمام گھٽ ٿي ويا آهن، ان جو بنيادي سبب هي آهي ته ڊيپ سي فشنگ ٽرالر، روزانو سمنڊ ۾ 450 ملين گيلن شهر جو سيوريج ۽ صنعتن جو گندو ۽ زهريلو پاڻي ڇوڙ ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ڪراچي پورٽ ۽ بن قاسم پورٽ تي ايندڙ مال بردار جھاز جيڪي تيل هارين ٿا، انهن پڻ ڪراچي جي سامونڊي پٽيءَ کي مڪمل طور تي گدلو ڪري ڇڏيو آهي. پاڻي ۾ بدبوهجڻ سبب مڇي مري وئي آهي يا اها ڪناري کان تمام گھڻو پري گهري سمنڊ ڏانهن هلي وئي آهي، جنهن جي ڪري غريب مهاڻو جيڪو ننڍي ٻيڙي استعمال ڪري ٿو اهو بي روزگار ٿي ويو آهي. وڏيون لانچون نه هجڻ ڪري هو هاڻ مالڪ بدران خلاسي ٿي مزدوري ڪري ٿو جنهن مان هن جو گذر سفر نٿو ٿئي. رڳو بن قاسم ٽائون ۾ اٽڪل 3 لک ماهيگير رهن ٿا جن جو روزگار سخت متاثر ٿيو آهي، جڏهن ته لياري کڏا مارڪيٽ، مڇرڪالوني، ڪياماڙي ڀٽا وليج، باباڀٽ، شمس، مبارڪ وليج، سورنهري پوائنٽ، هاڪس بي، ماڙيپور ڪريڪ، ٻدني ڳوٺ، گِذري ۽ ٻين علائقن ۾ پڻ ملاح لکن جي تعداد ۾ رهن ٿا.

ڪراچي شهر جو گندو ۽ زهريلو پاڻي لياري ندي، ملير ندي، ڀينس ڪالوني ندي ۽ شهر جي مختلف سيوريج نالن ذريعي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. ڀينس ڪالوني مان 400 جانورن جي واڙن جو ڇيڻو، ڪوس گاھ جي رت، صنعتن جو زهريلو پاڻي سمنڊ ۾ اچڻ ڪري تمر جا ٻيلا تباھ ٿي رهيا آهن ته ٻئي پاسي ڪريڪس جتي جھينگو مڇي سميت ٻين مڇين جا انڊا ۽ ٻچا ڏيڻ جي نرسري آهي، اها تباھ ٿي رهي آهي. ان جي نتيجي ۾ مڇي جي افزائش نه ٿي رهي آهي. انهن ڪِريڪس ۾ سامونڊي وڏيرن طرفان پابندي مڙهيل ڄار، بولو گجو، چپل گجو، ڪِريڪس جي منهن ۾ ٻڌا وڃن ٿا، جيئن ئي مڇي انهن ڪريڪس ۾ انڊا ڏيڻ لاءِ اچي ٿي ته اها ان ۾ ڦاسي پوي ٿي. هڪ ڏينهن جو انڊي مان نڪتل مڇي جو ٻچو به انهن ڄارن ۾ ڦاسي مري وڃي ٿو، جنهن جي ڪري مڇي جي نسل ڪشي ٿيڻ سبب مڇي جي ذخيرن ۾ تيزي گھٽتائي ٿي رهي آهي. هڪ سروري مطابق سمنڊ کي نه بچايو ويو ته 2045ع تائين سمنڊ مان مڇي مڪمل طور تي ختم ٿي ويندي. هن وقت 70 سيڪڙو مڇي ختم ٿي وئي آهي، باقي وڃي 30 سيڪڙو بچي آهي. اهي خطرناڪ مڇي جي نسل ڪشي ڪندڙ ڄار فٽي ڪريڪ کان وٺي ڪاجر ڪريڪس تائين استعمال ڪري رهيا آهن. انهن سمورن 17 ڪريڪس تي بااثر وڏيرن جو قبضو آهي، جيڪي ان ڪُڌي ڪم ۾ ملوث آهن. رياست انهن اڳيان بي وس آهي، قانون ڪنهن به قسم جي تحرڪ ۾ نٿو اچي. هڪ اندازي موجب رڳو 3 کان 5 هزار ڄارن جو استعمال بلوگجو ۽ چپل گجو ڪريڪس ۾ ٿئي ٿو. جڏهن ته انهن ڄارن جي استعمال تي سنڌ اسيمبلي قانون سازي ڪري پابندي مڙهي ڇڏي آهي پر ان تي سنڌ حڪومت جو فِشريز کاتو، ميرين سيڪورٽي فورس يا ٻيا ادارا عمل ڪرائڻ لاءِ تيار ناهن. قانون موجود آهي پر ان تي عملدرآمد نٿو ڪيو وڃي، ڇاڪاڻ ته اهو ڪُڌو ڪم ڪندڙ وڏيرا اڪثر حڪومتي پارٽي يا انهن جي اتحادي جماعتن سان واسطو رکن ٿا، جنهن جي ڪري انهن اڳيان قانون به بي وس بڻايو ويو آهي ۽ انهن کي اڇي ڪاري جو مالڪ ڪيو ويو آهي.1998ع ۾ مُهاڻن کي جيڪو مڇي جو اگھ ملندو هو، 2012ع ۾ به ساڳيو آهي.

انڊس ڊيلٽا جي تباهي تي مجرماڻي خاموشي!

ماحوليات تي ڪم ڪندڙ دنيا جي معتبر اداري آءِ يو سي اين جي هڪ سروي مطابق انڊس ڊيلٽا جي ماحول کي بچائڻ لاءِ ضروري آهي ته 36 ايم ايف پاڻي درياھ مان سمنڊ ۾ هرسال گھٽ ۾ گھٽ ڇوڙ ڪيو وڃي پر هتي ته 91 واري پاڻي ٺاھ تي به عمل نٿو ٿئي. 10 ايم ايف پاڻي به انڊس ڊيلٽا ۾ نٿو ڇوڙ ڪرايو وڃي. دانهن ڏجي ته ڪنهن کي ڏجي. هتي ته ملڪ ۾ راڻو راڻي ئي ڪونهي هر طرف انڌير ننگري چرٻٽ راجا وارو ڪم آهي، ڪٿي به حڪومتي عملداري نظر نٿي اچي.

جڏهن اڃا سنڌوءَ تي بئراجون ۽ ڊيم نه اڏيا ويا هئا، ان وقت 150 ملين ايڪڙ فٽ پاڻي جو سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ سبب اهو علائقلو 3 سئو ڪلوميٽرن تي پکڙيل هوندو هو. 17 وڏين ۽ اڍائي سو ننڍين ڪريڪس ذريعي پاڻي وڃي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. درياھ هر سال 10 لک ٽن زرخيز لَٽَ سمنڊ ۾ ڦٽو ڪندو هو، جنهن جي ڪري اهي ڪِريڪس وجود ۾ آيون آهن. سنڌ جي ڊيلٽا، هزارين سالن کان پوءِ سنڌو درياھ ٺاهي آهي، ان کي هن وقت هٿ وٺي تباھ ڪيو پيو وڃي ۽ اسان سنڌ واسي ان ظلم تي ڪنهن به قسم جو آواز اٿارڻ لاءِ تيار ناهيون. ان وقت انڊس ڊيلٽا جا ماڻهو سکيا ۽ آسودا هئا. انڊس ڊيلٽا ۾ 35 ميلن ايڪڙ فٽ پاڻي ڇڏيو وڃي ته جيئن اندس ڊيلٽا ۽ اتي آباد 27 لک ماڻهن جو مستقبل تباهي کان بچائي سگھجي . جيڪڏهن انڊس ديلٽا ۾ گھربل پاڻي نه ڇڏيو ويو ۽ سمنڊ ۾ ڇوڙ ٿيندڙ گدلو ۽ زهريلو پاڻي صاف نه ڪيو ويو ته مستقل ۾ تمام وڏي تباهي ٿيندي جنهن جو اسان مان ڪنهن کي به اندازو ناهي. مڇي جي ذخيرن ۾ گھٽتائي اچي وڃڻ سبب ابراهيم حيدري، ريڙهي، چشما ڳوٽ، لياري کڏامارڪيٽ، ڀٽا وليج، ڪڪاوليج، شمس، بابا ڀٽ ۾ ملاح انتهائي غربت جي زندگي گهارڻ تي مجبور آهن. انهن علائقن۾ ٽي بي، هيپاٽائيٽس، مليريا سميت چَمڙي ۽ پيٽ جون بيماريون عام آهن. انهن علائقن جي ماڻهن جي ڄمار به ٻين علائقن جي ماڻهن جي ڀيٽ ۾ تمام گھٽ آهي. انهن علائقن ۾ منشيات ۽ جسم فروشي سميت ٻيون سماجي برايون تيزي سان پکڙجي رهيون آهن. انهن مٿين علائقن ۾ ڪنهن به قسم جو ترقياتي ڪم ٿيل ناهي. انهن کي صاف پيئڻ جو پاڻي، اسڪول، صحت مرڪز ۽ انفراسٽرڪچر ۽ بنيادي انساني سهولتن جي سخت اڻاٺ آهي. هي اهي علائقا آهن جيڪي سنڌ جي گادي واري شهر ڪراچي جا آهن.

پاڪستان فشرفوڪ جي سروي مطابق پاڪستان ۾ 40 لک مهاڻا ساليانو 6 لک 65 هزار ميٽرڪ ٽن مڇي جي پيداوار ڏين ٿا. جن مان مِٺن پاڻين مان هڪ لک 85 هزار ميٽرڪ ٽن ۽ سمنڊ مان 4 لک 80 هزار ميٽرڪ ٽن مڇي شڪار ڪن ٿا، جنهن مان سرڪار کي ساليانو 12 ارب رپيا ناڻو ڪمائي ڏين ٿا. سڄي دنيا ۾ 20 ڪروڙ مهاڻا رهن ٿا جيڪي 150 ملين ميٽرڪ ٽن مڇي جي پيداوار ڪن ٿا. سڄي دنيا ۾ مڇي جون ننڍيون توڙي وڏيون لانچون، هوڙها ۽ ٽرالر 40 لک آهن. جن مان وڏين فيڪٽري ٽرالرن جو تعداد 40 هزار آهي، جيڪي هڪ عام ٻيڙي جي ڀيٽ ۾ 52 سيڪڙو وڌيڪ شڪار ڪن ٿا. اهي ٽرالر ماريل مڇي جو 10 سيڪڙو جيڪا انهن جي ڪم جي مڇي آهي، اها کڻن ٿا باقي 90 سيڪڙو مُئل مڇي واپس سمنڊ ۾ اڇلائين ٿا، جنهن جي ڪري سمنڊ ۾ گدلاڻ وڌي ٿي. 99ع ۾ 22 ڊيپ سي ٽرالرن هڪ سال ۾ فقط 50 هزار ميٽرڪ ٽن شڪار ٿيل مڇي کڻي باقي 4 لک ميٽرڪ ٽن مُئل مڇي واپس سمنڊ ۾ اڇلائي ڇڏي، جنهن جي نتيجي ۾ 70 سيڪڙو مڇي جا ذخيرا ختم ٿي ويا. باقي 30 سيڪڙو مڇي وڃي سمنڊ ۾ بچي آهي.

فشرفوڪ فورم مطابق ڪراچي کان شاھبندر تائين سمنڊ ۽ مِٺن پاڻين تي 30 لک مهاڻا رهن ٿا، جيڪڏهن سمنڊ مان مڇي جا ذخيرا مڪمل ختم ٿيا ته اهي سڀ ماڻهو بيروزگار ٿي ويندا ۽ هڪ وڏي تباهي ايندي. سرڪار کي پڻ اربين روپين جي زرمبادلي جو نقصان ٿيندو. فشرفوڪ فورم مطابق تمر جي ٻيلن کي تباهي کان نه بچايو ويو ته سمنڊ ۾ جيڪو چاڙھ اچي رهيو آهي ۽ سامونڊي طوفانن ۽ سائيڪلونن سان ڪراچي کان شاھ بندر تائين سمورا علائقا سامونڊي ويرون تباھ ڪري ڇڏيندون. اهي تمر جا ٻيلا ئي واحد ذريعو آهن، جيڪي شهرن توڙي سامونڊي ڪنارن تي آباد ڳوٺن کي تباهي کان بچائي سگھن ٿا.

ڪراچي نه بچائي سگهيا سين؟

ڪراچي جيڪا مائي ڪولاچي مهاڻي جي نالي سان آهي. هتي ماڙيپور روڊ تي مورڙي مير بحر ۽ ان جي ڀائرن جو قبرستان به آهي. 1725ع ۾ جڏهن حب واري علائقي جي بندر گاھ ڪڙڪ جي ختم ٿي وڃڻ سبب ڀوڄومل هتي آيو ته هن علائقي جو نالو ڪلاچي جي ڪُنَ سان مشهورهيو. شاھ لطيف به ڪلاچي جي ڪُنَ نالي سان پنهنجي شاعري ۾ ذڪر ڪيو آهي. پاڪستان کان اڳ هتي جي آبادي 4 لک هئي. انگريزن جڏهن ڪراچي ۾ ميونسپل ڪارپوريشن قائم ڪئي ته 1930ع کان هڪ سال شهر جو ميئر مسلمان ٿيندو هو، ٻئي سال عيسائي ۽ ٽين سال پارسي، اهڙي طرح اهو سلسلو 1948 تائين هلندو آيو. هن شهر ۾ مسلمان، سک، هندو، عيسائي، يهودي ۽ پارسي رهندا هئا ۽ انهن منجھ ڪڏهن به ڪا مذهبي طور تي ڇڪتاڻ نه هئي. 1947ع کان پوءِ جڏهن پاڪستان ٺهيو ۽ هندستان مان پناهگير آيا ته ڪراچي ۾مذهبي، نسلي ۽ ٻوليءَ وارا فساد ٿيا، جنهن کان پوءِ هندو سنڌي، پارسي، يهودي لڏ پلاڻ ڪري ويا. مسلمان سنڌين جي هن شهرن مان سياسي حيثيت ختم ڪئي وئي ۽ آخر اهو شهر سنڌين کان کسي ڌارين جي حوالي ٿي ويو. اهي ڏينهن اهي شينهن. سنڌي وري هن شهر جو ميئر نه ٿي سگھيو. هاڻ ته سنڌي ٻوليءَ جا اسڪول به ختم ڪيا ويا آهن. ڪراچي کي پاڪستان جي گادي جو هنڌ بڻايو ويو. ان کان پوءِ اهو گادي جو هنڌ کڻي راولپنڊي منتقل ڪيو ويو ۽ جڏهن اسلام آباد شهر ٺهي ويو ته اتان گادي اسلام آباد منتقل ڪئي وئي. هن وقت ڪراچي تي مالڪي لاءِ هندستان کان آيل پناهگير ۽ پٺاڻ وڙهي رهيا آهن ۽ اسان سنڌي يتيم بڻجي اهو تماشو ڏسي رهيا آهيون. اسان جن کي حاڪم بڻايو ته اهي قبضو خالي ڪرائي ڏيندا پر اهي انهن قبضا گيرن سان ملي مفاهمت جي نالي تي اقتدار جا مزا ماڻي رهيا آهن. هاڻ ته حالت اها آهي ته هر روز 10 کان 15 ماڻهو ٽارگيٽ ڪلنگ ۾ ماريا وڃن ٿا. قاتلن کي حڪومت گرفتار ڪرڻ بدران انهن سان مفاهمت ڪري رهي آهي. جڏهن پڇون ٿا ته اهو ڇا ٿا ڪريو ته جواب ۾ چوندا ٿا ته وسيع تر عوامي مفادن ۾ اتحاد ڪيو آهي ته جيئن شهر ۾ قتل عام نه ٿئي. ان مفاهمت باجود گذريل چار سالن ۾ 7 هزار کان وڌيڪ ماڻهو ڪراچي ۾ قتل ٿي چڪا آهن. چيف جسٽس آف پاڪستان کي ايئرپورٽ کان ٻاهر اچڻ نه ڏنو ويو، ان ڏينهن 50 ماڻهو ماريا ويا، ڪيترن کي زّخمي ڪيو ويو پر جيف جسٽس به انهن مارجي ويلن کي انصاف نه ڏئي سگھيو. اهو به دهشت گردن اڳيان اکيون پوري ويهي رهيوآهي.

هاڻي ذوالفقارآباد مڙهيو پيو وڃي؟

1998ع واري آدمشماري مطابق ڪراچي جي آبادي 92 لک کان وڌيڪ هئي، جيڪا هاڻ وڌي وڃي غير سرڪاري انگن اکرن موجب ٻن ڪروڙ کي پهتي آهي. جيڪڏهن ايتري ئي آبادي جو هڪ ٻيو شهرذوالفقار آباد انڊس ڊيلٽا ۾ اڏيو وڃي ته پوءِ سمنڊ جو جيڪو حال ٿيندو، اهو اوهان سڀ مون کان بهتر ڄاڻو ٿا ته ان جو به 450 ملين گيلن شهرجوسيوريج جو پاڻي، صنعتن جو زهريلو گندو پاڻي ڇوڙ ڪرڻ سان سنڌ جو سمنڊ گندي ڍنڍ جو ڏيک ڏيندو ۽ اها گدلاڻ هندستان جي سامونڊي علائقن کي به تباھ ڪري ڇڏيندي. تنهن ڪري ذوالفقار آباد ڪنهن به ريت سنڌي عوام جي مفاد ۾ ناهي. ان شهر جا انيڪ نقصان آهن. هڪ ته ماحولياتي گدلاڻ ۾ اضافو ٿيندو، جيڪو انسان ذات، جھنگلي جيوت، مڇين، پکين، تمر جي ٻيلن ۽ زراعت سميت سمورن شين جي تباهي جو سبب بڻبو، تنهن ڪري ان کي سنڌ دوست نه پر سنڌ دشمن، ماحول دشمن ۽ انسان دشمن رٿا چئي سگھجي ٿو. مشرف جي دور ۾ به ذوالفقار آباد جهڙو شهر اڏڻ لاءِ ابرهيم حيدري لڳ ڏنگي ۽ بنڊاڙ ٻيٽن جي 12 هزار ايڪڙ زمين ان وقت جي وزير اعظم شوڪت عزيز عرب عمارات جي ڪمپني عمار کي ڊائمنڊ بار سٽي لاءِ الاٽ ڪئي هئي. ان رٿا جو ڪاٿو 45 ارب ڊالر لڳايو ويو هو. ان ئي حڪومت هاڪس بي تي 62 هزار ايڪڙن تي ٻڌل هڪ ٻيونئون شهر واٽرشوگر فرنٽ سٽي نالي اڏڻ جو اعلان ڪيو ويو هو ۽ ان جي فزيبليٽي به تيار ڪئي وئي هئي. ان لاءِ ڪيترن ئي ماهگير وسندين کي مسمار ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو هو. ان وقت ارباب غلام رحيم جي حڪومت هئي ۽ پي پي مخالف ڌر ۾ ويٺل هئي، ان وقت ان رٿا کي پي پي سنڌين کي اقليت ۾ تبديل ڪرڻ جي رٿا قرار ڏنو هو پر پاڪستان فشر فوڪ ۽ سنڌ جي قوم پرستن انهن منصوبن جي شديد مخالفت ڪئي هئي ۽ سنڌي ميڊيا پڻ پنهنجو شاندار ڪردار ادا ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ اهي منصوبا جڙي نه سگھيا. هاڻ وري ساڳي پي پي ذوالفقار آباد کي ترقي جي رٿا قرار ڏئي رهي آهي.

مشرف دور ۾ ڄاڻايل رٿا 12 هزار ۽ 64 هزار ايڪڙ زمين تي جوڙي پئي وئي پر ذولفقار آباد لاءِ 13 لک ايڪڙ زمين جي گھرج آهي. ان سان سوين ڳوٺ مسمار ٿيندا، لکين ماڻهو لڏپلاڻ ڪندا ۽ انهي جي جاءِ تي ڌاريا ايندا ۽ سنڌي مستقل طور تي پنهنجي ڌرتي تي اقليت ۾ تبديل ٿي ويندا، هاڻ اها ڳالھ پي پي سمجھڻ ۽ مڃڻ لاءِ تيار ناهي، ڇاڪاڻ ته اهو ڪُڌو ڪم جيڪو مشرف ڪري رهيو هو، اهو پي پي پاڻ ڪري رهي آهي. مشرف جي دور ۾ پي پي اينٽي گريٽر ٿل ڪينال جي به مخالف ڪئي هئي ۽ قوم پرستن سان گڏجي جدوجھد ڪري رهي هئي ۽ اڃا تائين سنڌ جو وڏو وزيرقائم علي شاھ ان ڪميٽي جو ڪنوينر به آهي پر اڄ جڏهن پي پي جي وفاق ۽ سنڌ ۾ حڪومت به آهي ته اها ساڳي پي پي گريٽر ٿل ڪينال کي روڪڻ بدران اهو دليل ڏئي ٿي ته ان تي اربين رپيا خرچ ٿي چڪا آهن، تنهن ڪري هاڻ ان کي بند نٿو ڪري سگھجي. پي پي حڪومت ۾ ان ۾ پاڻي ڇڏيو ويو آهي جيڪو غير قانوني عمل آهي. جڏهن پي پي پنهنجن واعدن تي قائم نه ٿي رهي سگھي ته ان جي نون واعدن تي ڪهڙو اعتبار ڪري سگھجي ٿو. پي پي ته مسلم ليگ نه سان به قرآن تي هٿ رکي ٺاھ ڪيا، لکت ۾ ٺاھ ڪيا پر انهن تان ڦري وئي. پاڻ کي بي اعتبار بڻائي ڇڏيو آهي. پيپلزپارٽي سنڌ جي سامونڊي پٽيءَ کي تباهي ڏانهن وٺي وڃڻ لاءِ آخري وار ڪيو آهي ۽ سڄي پٽيءَ ننڌ ڻڪي ۽ لاوارث بنيل آهي پر سنڌ جو هر باشعور ماڻهو، سياسي ورڪر، صحافي، سول سوسائٽي ۽ هاري پيپلزپارٽي جي سنڌ دشمن رٿا آڏو ديوار بنيل آهي ۽ هر ڏينهن تي نه رڳو ذوالفقار آباد پر پيپلزپارٽي جي مخالفت ۾ واڌ اچي پئي.
ذوالفقار واهوچو ــ


Moen jo Daro

Moen jo Daro Archeological site

The name Sindh is derived from the Indus River (known as Sindhu) that courses through it, and was known to the Assyrians, as early as the 7th century BC as Sinda.The Greeks who conquered Sindh in 325 BC under the command of Alexander the Great rendered it as Indos, hence the modern Indus. Indeed, the term Sindh refers to Sindhi the inhabitants of the area and the sons of soil who speak Sindhi language.

Sindh is second largest province of Pakistan, bordered on the north-west by Baluchistan, the north by the Punjab, the south-east and east by Gujarat and Rajisthan, and the south by the Arabian Sea. Geographically Sindh stretches over 579 kilometers from north to south and 442 kilometers extreme or 281 kilometers average from east to west with an area of 140, 915 square kilometers of Pakistan’s territory.

Situated in a subtropical region, Sindh is hot in summers and cold in winters. Temperatures frequently rise above 46 46 °C (115 °F) between May and August, and the minimum average temperature of 2 °C (36 °F) occurs during December and January. The annual rainfall averages about seven inches, falling mainly during July and August.
The first known village settlements of Sindh date as far back as 7000 BC, archaeologically and historically to be known as the Indus Civilization after 4000 years after permanent settlements at Mehrgarh began to expand into Sindh, whose main hub was Moen-Jo-Daro. The Indus Valley Civilization rivaled the contemporary civilizations of Ancient Egypt and Mesopotamia in both size and scope numbering nearly half a million inhabitants at its height with well-planned grid cities and sewerage systems.

The 1998 population census indicated a population of 35 million, which at present is over 52 million after a compound growth in the range of 2% to 2.8% since then. Around half of the population of the province is urban dweller, mainly found in Karachi, Hyderabad, Sukkur, Mirpurkhas, Benazirabad, Umerkot, and Larkana.

Sindh is the major centre of economic activity in the country. It has a highly diversified economy ranging from heavy industry and finance in and around Karachi to a substantial agricultural base along the Indus. It is the second large economy in the country. Historically, Sindh’s contribution to Pakistan’s GDP has been between 30% and 32.7%. Its share in the service sector has ranged between 21% and 27% and in the agriculture sector from 21.4% to 27.7%. Since 1972, Sindh’s GDP has expanded by 3.6 times. Manufacturing includes machine products, cement, plastics, and various other goods. Agriculture is the most important sector in the province with cotton, rice, wheat, sugar cane, bananas and mangoes as the most important crops.


Sindh Pottery Vases

Pottery Vases

Sindh has a rich heritage of traditional handicraft that has evolved over centuries. Over cumulative influence of 5000 years of invaders and settlers, the traditions of Sindhi craftwork reflect various modes of art elegant floral & geometrical designs, objects made of clay, metal, wood, stone, fabric etc. Prehistoric findings from archaeological sites like Moen-Jo-Daro, engravings in various graveyards, and the architectural designs of Makli and other tombs have provided ample evidence of people’s literary and musical traditions.

Sindh has reputation for Ajraks, textiles, carpets, pottery, leatherwork, silk clothes, blankets, coarse cotton cloth (Susi), camel fittings, metalwork, lacquered work, paintings, handmade paper products, blue pottery, enamel, gold and silver embroidery. Hala is famous for pottery and tiles; Gambat and Thatta for cotton Lungees and Khes; Boobak for carpets; Johi for earthenware; Shikarpur for metal vessels; Tharparkar for Ralli quilts, embroidery and leather articles; and Kandhkot for the lacquered work.

Sindh has a rich heritage of traditional handicraft that has evolved over centuries. Perhaps the most professed exposition of Sindhi culture is in the handicrafts of Hala, a town some 30 kilometers from Hyderabad. Hala’s artisans manufacture high-quality and impressively priced wooden handicrafts, textiles, paintings, handmade paper products, and blue pottery. Lacquered wood works known as Jandi, painting on wood, tiles, and pottery known as Kashi, hand woven textiles including Khadri, Susi, and Ajraks are synonymous with Sindhi culture preserved in Hala’s handicraft.

The Ajrak has existed in Sindh since the birth of its civilization. The blue color is used on Ajraks predominantly. Sindh was traditionally a large producer of indigo and cotton cloth and both used to be exported to the Middle East. The Ajrak, a kind of shawl, is a mark of respect when it is given to an honored guest or friend. In Sindh, it is most commonly given as a gift at Eid, at weddings, or on other special occasions like homecoming.

Ralli (also known as rilli, rehli, rallee, gindi or other names), or patchwork quilt, is another Sindhi icon and part of the heritage and culture. Most Sindhi homes have many Rallis one for each member of the family and a few spare for guests. Ralli is made with small pieces of cloth of different geometrical shapes and patters sewn together to create intricate designs. They may be used as a bedspread or a blanket, and are often given as gifts to friends and guests.

Thatta Historically Important Area

With a population of over 220,000 inhabitants, Thatta is historically an important area of Sindh. It has served as a centre of literature, religious ideologies and socio-political epochs. From the times immemorial and the times when Alexander the Great invaded Sindh, the history of this town has witnessed the advent of the Muslims under the command of Mohammad Bin Qasim, who reached the area through the ports of the times, which now form parts of several huge creeks in the region between the river touching Thatta and falling into the sea forming a delta.

Thatta is replete with a good history of the region appertaining to its geo-political status. Aside from it, it has several monuments to show the world of its historicity. For instance, Makli, which is located at a few kilometers from the centre of this town, is a colossal archaeological site in Pakistan covering over 15 square kilometers. Makli is one of the largest necropolises in the world. Apart from Makli there is one of the important mosques built in the time of Shah Jahan the great Mughal ruler of India who built the same in 1647-49 and lined it with glazed tiles. The edifice of the monument has 101 domes and is designed in such a way that Imam’s (the person who leads during prayers in a mosque) voice can reach every corner of the building without help of any loudspeaker or other device. Besides, there are several places known to us that define the importance of the history of this town. Nonetheless, being situated between two big cities, Karachi and Hyderabad, and being the coastal district, and especially when the proposed city of Zulfiqarabad is envisioned to be established at its coastal boundaries, the town signifies its potentiality.

Zulfiqarabad Development Authority

ZDA in Brief Zulfiqarabad Development Authority has been established under the ZDA Act, 2010. The President of Pakistan, Asif Ali Zardari has envisioned the prospective city of Zulfiqarabad in the memory of late Prime Minister of Pakistan Zulfiqar Ali Bhutto.
In pursuance of the Presidential directives and with the approval accorded by the Honorable Chief Minister of Sindh, areas within the four Talukas of the district Thatta (located at the south west border of the Sindh province) namely Keti Bunder, Kharo Chhan, Shah Bunder and Jati lying along the coast have been earmarked for the proposed city of Zulfiqarabad on the coastal belt of Sindh. The proposed city is situated at the south west coast of the province of Sindh. It is around 150 kilometers south-east from Karachi the central hub of the province and the financial capital of Pakistan. The distance can be bifurcated into two legs—60 kilometers from the main National Highway up to Gharo (almost an hour) and 90 kilometers from Gharo—Keti Bunder road, presently under repair and expansion by NHA via small towns of Mirpur Sakro, Buhara, Garho and Baghan.
The proposed city offers a balance between the beauty of nature and the potential for development of a modern, eco-friendly city. The proximity of the proposed city to the major infrastructure and Industrial hub of Karachi would help accelerate the development and expansion phases of the project. For the very purpose of the socio-economic development of the area, the Government of Sindh has earmarked about 350,000 acres of settled government land; however, about 950,000 acres of government land exists under the tidal-zones of the four Talukas submerged on lunar activity.
Zulfiqarabad’s location is ideal for development of a new city. The proposed area has all the classic ingredients for developing a world-class modern city with pollution free atmosphere, established agriculture & fisheries occupations, friendly and hospitable local community, islands & coastal sea-front, and communication arteries connecting the area with Karachi and other parts of the province Sindh, thus with the country. In view of the unexplored and virgin resource base, the development opportunities are innumerable—serene sea-front dwelling opportunities, tourism & recreation, exploration of alternate energy sources (solar, wind turbines etc), industrial, residential, and agriculture farming are just to name a few.
The city is envisioned to promote the cultural heritage & aspiration of its people, promoting global harmony through preserving the mystic lure of Sindh and tolerance as taught by the Saints and Sufis of this land, which could be made part of the overall concept for this new city. The design of this new city should be based on convenience for its inhabitants, sustainability of infrastructure, and preservation of its environment-friendly & ecological features. Its proximity to the rural heart land of agriculture and fishing industry makes it potentially a trading hub for fresh farm produce while the location on the coast provides for an opportunity to be a market for sea food which could be its forte to move these products to Karachi and beyond, making it a vibrant market place for the region.